The Family International / Children of God / Activated – ostrzeżenie przed ruchem i jego materiałami

Być może otrzymałeś ulotkę, traktat, czasopismo albo link do strony mówiącej o Jezusie, modlitwie, miłości Boga czy życiu wiecznym. Być może na materiale widniała nazwa Activated, a całość przypominała typową literaturę chrześcijańską.

W ostatnim czasie zetknęliśmy się z osobami powiązanymi z tym środowiskiem. Wiemy również, że we Wrocławiu rozdawane są jego ulotki, traktaty i inne materiały. Dlatego chcemy wyjaśnić, skąd one pochodzą i dlaczego budzą nasze poważne obawy.

Activated nie jest niezależną inicjatywą wydawniczą. The Family International przedstawia magazyn jako własną publikację. Według TFI ukazuje się on od 2001 roku, jest regularnie wydawany w trzynastu językach, a wybrane numery opublikowano w kolejnych siedemnastu. Organizacja podaje również, że na całym świecie rozprowadzono ponad dziesięć milionów egzemplarzy [1].

Za współczesną nazwą stoi ruch o znacznie dłuższej historii. Dzisiejsza organizacja The Family International wywodzi się bezpośrednio z Children of God, założonego przez Davida Brandt-Berga pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku. Organizacja działała później jako The Family, a następnie przyjęła obecną nazwę. Sama przedstawia tę ciągłość w swojej oficjalnej historii [2].

W tym opracowaniu oceniamy publiczne nauczanie, udokumentowaną historię i oficjalne materiały TFI, a nie domniemane intencje poszczególnych osób. Pisząc o historii, opieramy się na źródłach historycznych i przeprosinach samej organizacji; omawiając współczesne nauczanie, odwołujemy się do aktualnych stron TFI.

Nie każde zdanie publikowane przez Activated jest fałszywe. W materiałach tych można znaleźć stwierdzenia bliskie chrześcijańskiemu językowi i zgodne z Biblią. Nie wystarcza to jednak, by uznać za zdrowe i godne zaufania ani samo źródło, ani stojący za nim system wierzeń. Dlatego odwołujemy się do historii ruchu, roli jego założyciela oraz nauk, które występowały w nim dawniej lub są nadal głoszone przez osoby z tej organizacji.

David Berg i pisma, które kształtowały ruch

David Brandt-Berg, znany w ruchu także jako „Father David” i „Moses David”, nie był wyłącznie założycielem organizacji. Przez dziesięciolecia jego nauczanie kształtowało doktrynę, duchowość i codzienne życie wspólnoty. Szczególne znaczenie miały jego pisma nazywane MO Letters.

Niektóre późniejsze nadużycia w The Family nie wynikały jedynie z prywatnego postępowania poszczególnych członków. W oficjalnych przeprosinach z lat 2008–2009 ówczesne kierownictwo TFI przyznało, że część pism Berga bezpośrednio przyczyniła się do krzywdzących praktyk. Stwierdzono również, że jako jedyny decydent w sprawach publikowanego nauczania ponosił on odpowiedzialność za szkody wynikające z tych tekstów [3].

Dla chrześcijan uznających Pismo Święte za najwyższą normę wiary i życia jest to kwestia zasadnicza. Całe Pismo jest natchnione przez Boga i przygotowuje człowieka Bożego do każdego dobrego dzieła (2 Tm 3,16–17). Berejczycy zostali pochwaleni za to, że nawet nauczanie apostoła sprawdzali w świetle Pisma (Dz 17,11). Juda pisze o wierze „raz na zawsze przekazanej świętym” (Jud 3).

Żaden założyciel ruchu, nauczyciel, prorok, wizja ani dodatkowy zbiór pism nie może otrzymać prawa do podważania i zmieniania tego, co Bóg jasno objawił w swoim Słowie.

Dodatkowy autorytet obok Biblii

TFI oficjalnie uznaje Biblię za Słowo Boże, a jednocześnie naucza, że Bóg nadal przekazuje swoje Słowo. Zasadniczy problem stanowi historyczny model The Family, w którym dodatkowe przekazy i pisma przywódcy zyskiwały praktyczny wpływ na doktrynę, moralność i decyzje dotyczące życia członków.

Dodatkowe zastrzeżenie dotyczy aktualnego wyznania wiary TFI, według którego Bóg może uzdalniać duchy zmarłych wierzących do posługiwania żyjącym i przekazywania im wiadomości [4]. Różnice między chrześcijanami w ocenie darów duchowych nie są tu rozstrzygające. Problemem nie jest samo przekonanie o ich aktualności, lecz przypisywanie dodatkowym przekazom autorytetu, który w praktyce może konkurować z Pismem.

Historia ruchu pokazuje, dokąd może prowadzić taki układ. Jeżeli szczególne objawienie pozwala przywódcy nadać nowe znaczenie małżeństwu, czystości seksualnej lub miłości, jasne nakazy Pisma przestają być rzeczywistą granicą. Biblia formalnie pozostaje obecna, lecz w praktyce ostatnie słowo należy do nauczyciela i jego interpretacji.

Apostoł Paweł wyznacza tu jednoznaczną granicę: nawet gdyby „anioł z nieba” przyniósł inną Ewangelię, należy ją odrzucić (Ga 1,8–9). Autorytet posłańca nigdy nie może unieważnić objawionej prawdy.

Niemoralność usprawiedliwiana językiem miłości

Jeden z najpoważniejszych rozdziałów w historii The Family dotyczy moralności seksualnej. W dawnym ruchu rozwinięto szczególne rozumienie Law of Love, czyli „Prawa Miłości”. Język miłości i wolności służył do usprawiedliwiania relacji intymnych poza małżeństwem oraz naruszania małżeńskiej wyłączności. Oficjalne przeprosiny TFI mówią o „seksualnych zastosowaniach” tej doktryny i przyznają, że związane z nią praktyki prowadziły do napięć, rozpadu relacji małżeńskich i destabilizacji rodzin [3].

Jeżeli w rozmowie pojawiają się hasła, że „miłość jest ponad zasadami”, że dobra intencja i zgoda wykluczają moralną ocenę albo że relacja poza małżeństwem może być „darem miłości”, nie należy bez wskazania konkretnego źródła przypisywać tych sformułowań aktualnym oficjalnym dokumentom TFI. Niezależnie od ich pochodzenia ich logika wymaga jednak jednoznacznej odpowiedzi: w Biblii miłość nie unieważnia Bożych przykazań i nie przemienia grzechu w dobro.

Nie jest to spór o drugorzędne zasady obyczajowe. Pismo Święte wyznacza czytelne granice. Małżeństwo łączy mężczyznę i kobietę w więzi jednego ciała (Rdz 2,24; Mt 19,4–6). Ma być otaczane czcią, a łoże małżeńskie ma pozostać nieskalane (Hbr 13,4). Wolą Bożą jest uświęcenie i powstrzymywanie się od nieczystości (1 Tes 4,3–8).

Miłość nie znosi tych przykazań. Jezus mówi: „Jeśli mnie miłujecie, przykazań moich przestrzegać będziecie” (J 14,15). Jan łączy miłość do Boga z zachowywaniem Jego przykazań (1 J 5,3), a Paweł przypomina, że miłość „nie raduje się z niesprawiedliwości” (1 Kor 13,6).

Także zgoda zainteresowanych osób nie rozstrzyga o moralnej słuszności ich czynów. Dwie dorosłe osoby mogą zgodzić się na cudzołóstwo, lecz ich zgoda nie sprawia, że przestaje ono być cudzołóstwem. Chrześcijańska etyka nie sprowadza się do pytania, czy wszyscy uczestnicy czegoś chcą. Jej podstawowe pytanie brzmi: czy jest to zgodne z wolą Boga?

„Flirty Fishing” – niemoralność przedstawiona jako ewangelizacja

Najbardziej znanym skutkiem tego sposobu myślenia stało się Flirty Fishing. Nie jest to pogłoska rozpowszechniana przez przeciwników ruchu. Praktykę tę opisano w literaturze naukowej. Susan Raine przedstawia ją jako metodę pozyskiwania zwolenników, w której kobiety należące do Children of God łączyły wykorzystywanie własnej seksualności z rozmowami o Biblii i pozyskiwaniem ludzi dla ruchu [7].

Biblijna ocena tej metody nie zależy od jej skuteczności. Paweł odrzuca zasadę: „czyńmy złe, aby przyszło dobre” (Rz 3,8). Ewangelii nie wolno głosić środkami sprzecznymi z Ewangelią. Apostoł przypomina Tesaloniczanom, że jego wezwanie nie wypływało z nieczystości ani z podstępu (1 Tes 2,3), a Koryntianom mówi o wyrzeczeniu się „ukrytych haniebnych rzeczy” i fałszowania Słowa Bożego (2 Kor 4,2).

Misja chrześcijańska nie może usprawiedliwiać cudzołóstwa, rozwiązłości seksualnej ani wykorzystywania sfery intymnej do pozyskiwania ludzi.

Tekst o „aniołach” nie unieważnia małżeństwa

W rozmowie z osobą związaną z tym środowiskiem pojawił się argument, że skoro po zmartwychwstaniu ludzie „ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić”, lecz będą „jak aniołowie w niebie” (Mt 22,30; Mk 12,25), to małżeństwo, wierność i czystość można już teraz traktować względnie. Nie przedstawiamy tego argumentu jako tezy aktualnego oficjalnego wyznania TFI; odpowiadamy na sposób rozumowania, który pojawił się w rozmowie.

Takie odczytanie tekstu jest błędne. W Mt 22,23–33 Jezus odpowiada saduceuszom na pytanie o zmartwychwstanie; opisuje przyszły stan, w którym nie będą zawierane małżeństwa. Nie ustanawia swobody seksualnej w obecnym życiu. Ten sam Jezus potwierdza stworzony porządek małżeństwa i jego trwałość (Rdz 2,24; Mt 19,4–6).

Tekst o przyszłym wieku nie znosi obecnych przykazań. Pismo nakazuje otaczać małżeństwo czcią i zachować nieskalane łoże małżeńskie (Hbr 13,4), a nieczystość uznaje za niegodną świętych (Ef 5,3–5). Używanie wypowiedzi o aniołach i zmartwychwstaniu do usprawiedliwiania relacji poza małżeństwem odwraca sens słów Jezusa.

Krzywdy potwierdzone przez samo The Family International

Najpoważniejsze zastrzeżenia wobec historii The Family nie opierają się wyłącznie na relacjach byłych członków. W oficjalnych przeprosinach z lat 2008–2009 ówczesne kierownictwo TFI przyznało szereg konkretnych faktów.

Organizacja uznała, że od końca lat siedemdziesiątych do połowy lat osiemdziesiątych jej środowisko nie zapewniało małoletnim właściwej ochrony. Przyznała również, że niektóre pisma Davida Berga błędnie rozciągały Law of Love na kontakty seksualne między dorosłymi a małoletnimi i stały się bezpośrednią przyczyną niewłaściwych zachowań. W przeprosinach stwierdzono, że z powodu braku odpowiednich zasad niektórzy małoletni doświadczyli niewłaściwych kontaktów z dorosłymi oraz że dochodziło do nadużyć [3].

Dokument mówi także o innych szkodach: stygmatyzowaniu osób odchodzących, osłabianiu więzi rodzinnych, niewystarczającej ochronie małżeństw, długich rozłąkach rodziców z dziećmi, nadmiernej dyscyplinie i niedostatecznym wykształceniu części młodych ludzi [3].

TFI podaje, że w 1986 roku zakazano wszelkich kontaktów seksualnych między dorosłymi a małoletnimi, później zaostrzono sankcje, a w kolejnych latach wprowadzono zasady ochrony dzieci. Organizacja odrzuca zarzut, jakoby nadużycia były oficjalnie akceptowaną praktyką całego ruchu, i odwołuje się do korzystnych dla siebie rozstrzygnięć sądowych [5]. Rzetelność wymaga odnotowania również tego stanowiska.

Nie zmienia ono jednak treści przeprosin opublikowanych przez TFI. Twierdzenie, że wszystkie najpoważniejsze zarzuty są jedynie pomówieniami, pozostaje nie do utrzymania, skoro sama organizacja potwierdza krzywdy, brak zabezpieczeń oraz szkodliwy wpływ części nauczania Berga.

Misja nie usprawiedliwia zaniedbywania rodziny

Oficjalne przeprosiny TFI przyznają, że przed 1995 rokiem małżeństwa i rodziny nie miały wystarczających zabezpieczeń oraz że nadmierne stawianie „dzieła Bożego” ponad rodziną prowadziło w niektórych przypadkach do rozłąk, których członkowie sami nie wybierali. Zdarzało się, że rodzice, dzieci i małżonkowie przez długi czas żyli osobno, a część tych rozstań stała się trwała [3].

Chrystus ma pierwszeństwo przed każdą więzią rodzinną i wzywa uczniów do gotowości poniesienia kosztu naśladowania Go (Łk 14,26–27). Nie pozwala jednak używać religijnego poświęcenia jako wymówki od obowiązków wobec najbliższych. Jezus potępił praktykę, która pod pozorem oddania daru Bogu uchylała obowiązek pomocy rodzicom (Mk 7,9–13). Paweł zaś stwierdza, że kto nie troszczy się o swoich domowników, „wyparł się wiary” (1 Tm 5,8).

Służba Bogu nie znosi więc powołania do wiernej miłości małżeńskiej, wzajemnej odpowiedzialności i troski o dzieci (1 Kor 7,3–5; Ef 5,25; 6,4). Misja prowadzona kosztem podstawowych obowiązków rodzinnych zaprzecza temu, co ma głosić.

„The Story of Davidito” nie jest internetową legendą

W dyskusjach o historii Children of God pojawia się publikacja The Story of Davidito. Jej istnienie można potwierdzić niezależnie od stron byłych członków. Katalog WorldCat odnotowuje książkę wydaną w 1982 roku, przypisując autorstwo Sarze Davidito i Davidowi Bergowi oraz wskazując World Services jako wydawcę [8].

Opracowanie Oxford University Press poświęcone dzieciom wychowywanym w ruchach religijnych również omawia Davidito. Wskazuje, że dotyczące go materiały tworzyły serię publikacji, którą uważnie śledziły dzieci wychowywane w The Family [9].

Nie ma potrzeby przytaczać drastycznych treści. Istotny jest szerszy kontekst: samo TFI przyznaje, że część pism Berga dotyczących seksualności i małoletnich była niewłaściwa i przyczyniła się do rzeczywistej krzywdy [3]. Problem nie sprowadzał się więc do prywatnego upadku pojedynczych osób. Obejmował również nauczanie rozpowszechniane wewnątrz ruchu.

Słowa Jezusa o odpowiedzialności za zgorszenie „małych” brzmią w tym kontekście szczególnie poważnie (Mt 18,6). Chrześcijańska wspólnota powinna chronić dzieci, a nie tworzyć system religijny, w którym zaciera się granice ustanowione przez Boga.

Co zmieniło się w The Family International?

Dzisiejsza organizacja TFI nie funkcjonuje tak samo jak Children of God w latach siedemdziesiątych. W 2010 roku, po dwuletnim przeglądzie swojej struktury, doktryny i praktyk, ruch przeszedł gruntowną reorganizację nazywaną Reboot. Zakończono dawny model życia wspólnotowego, a organizacja przyjęła formę sieci działającej przede wszystkim w internecie [2].

Obecne wyznanie wiary różni się w ważnych punktach od dawnych praktyk. TFI określa małżeństwo mężczyzny i kobiety jako ustanowiony przez Boga związek, mówi o odpowiedzialności rodziców za dzieci i deklaruje sprzeciw wobec krzywdzenia małoletnich [4, 5]. Tych zmian nie należy przemilczać ani przedstawiać dzisiejszej organizacji tak, jakby od lat siedemdziesiątych nic się w niej nie zmieniło.

Nie oznacza to jednak, że współczesna organizacja TFI stała się po prostu kolejnym zwyczajnym środowiskiem ewangelicznym. Zachowuje ciągłość ze swoją historią, a jej aktualne wyznanie wiary zawiera twierdzenia poważnie problematyczne z biblijnego punktu widzenia.

Duchy zmarłych wierzących posługujące żyjącym

Jedno z istotnych zastrzeżeń dotyczy nauki zawartej w aktualnym wyznaniu wiary TFI. Organizacja naucza, że Bóg posługuje się aniołami, ale może również uzdalniać duchy zmarłych wierzących do służenia żyjącym i przekazywania im wiadomości. Jako uzasadnienie przywołuje między innymi pojawienie się Mojżesza i Eliasza podczas przemienienia Jezusa [4].

Przywołane teksty nie ustanawiają jednak takiej praktyki. Przemienienie było wyjątkowym objawieniem chwały Chrystusa, a nie wzorcem korzystania z posługi zmarłych. Z kolei „wielki obłok świadków” z Hbr 12,1 nawiązuje do świadków wiary wymienionych w poprzednim rozdziale i stanowi wezwanie do wytrwałości. Tekst nie mówi, że zmarli przekazują wiadomości chrześcijanom na ziemi.

Pismo prowadzi w przeciwnym kierunku. Izajasz pyta: „Czy lud nie ma się radzić swojego Boga? Czy ma się radzić umarłych w sprawie żywych?”, po czym kieruje lud ku Bożemu objawieniu (Iz 8,19–20). W Łk 16,27–31 prośba o posłanie zmarłego do żyjących spotyka się z odpowiedzią: „Mają Mojżesza i proroków, niechże ich słuchają”.

Chrześcijanin otrzymał Słowo Boże, Ducha Świętego i jedynego Pośrednika, Jezusa Chrystusa (1 Tm 2,5). Biblia nie uczy, by szukać duchowego kierownictwa u zmarłych wierzących.

Nauka pozostawiająca możliwość zbawienia po śmierci

Kolejny poważny problem znajduje się w części obecnego wyznania wiary poświęconej życiu po śmierci. TFI wyznaje zbawienie z łaski przez wiarę w Jezusa Chrystusa i naucza o życiu wiecznym wierzących. Jednocześnie nie uznaje wszystkich osób, które umarły bez przyjęcia Chrystusa, za automatycznie i na zawsze pozbawione możliwości zbawienia. Odwołuje się przy tym między innymi do nauki o Chrystusie głoszącym „duchom w więzieniu” [4].

To coś więcej niż różnica w szczegółach eschatologii. Pismo wzywa człowieka do pojednania z Bogiem w obecnym życiu. Hbr 9,27 łączy śmierć z następującym po niej sądem. W opowiadaniu o bogaczu i Łazarzu po śmierci istnieje nieprzekraczalna przepaść między jednym stanem a drugim (Łk 16,19–31). Obj 20,11–15 przedstawia sąd ostateczny, a nie dalszy okres pozyskiwania ludzi po śmierci.

Biblia nie daje podstaw do obiecywania człowiekowi kolejnej możliwości przyjęcia zbawienia po śmierci. Ewangelia wzywa: „Oto teraz czas łaski, oto teraz dzień zbawienia” (2 Kor 6,2).

Modlitwa „przyjęcia Jezusa” a biblijne nawrócenie

W oficjalnej ulotce Activated Who Is Jesus? przedstawienie zbawienia kończy się gotową modlitwą, przez której szczere odmówienie czytelnik ma „przyjąć Jezusa” i dar życia wiecznego [6]. Sama modlitwa do Boga nie jest czymś niewłaściwym. Człowiek nawracający się do Chrystusa będzie się modlił. Problem zaczyna się wtedy, gdy powtórzenie określonych słów zostaje utożsamione z samą istotą nawrócenia.

Biblijne ujęcie Ewangelii, nawrócenia i zbawienia jest znacznie szersze niż sprowadzenie ich do odmówienia gotowej modlitwy. Chrystus umarł za nasze grzechy i zmartwychwstał (1 Kor 15,1–4). Odpowiedzią człowieka jest opamiętanie wobec Boga i wiara w Pana Jezusa (Dz 20,21). Zbawienie jest darem łaski przyjmowanym przez wiarę (Ef 2,8–9), a ta sama łaska prowadzi człowieka do nowego życia (Ef 2,10; Tt 2,11–14).

Gotowa modlitwa może wyrażać wiarę, ale nie może zastąpić Ewangelii, opamiętania ani osobistego zaufania Chrystusowi. Pewność zbawienia opiera się na Nim i na Jego obietnicy, a nie na samym fakcie wypowiedzenia określonej formuły.

Trzeba zarazem zaznaczyć, że obecne wyznanie TFI mówi o uczniostwie, posłuszeństwie Chrystusowi i unikaniu czynów sprzecznych z Jego nauką [4]. Nie byłoby więc rzetelne twierdzenie, że dzisiejsza organizacja TFI po prostu odrzuca potrzebę świętego życia. Zastrzeżenie dotyczy raczej sposobu, w jaki część materiałów ewangelizacyjnych może przedstawiać moment zbawienia niemal jako równoznaczny z odmówieniem modlitwy „przyjęcia Jezusa”.

Dlaczego Activated nie jest neutralną literaturą chrześcijańską?

Dla osoby spotykającej ten ruch po raz pierwszy jest to najważniejszy wniosek praktyczny. Activated jest publikacją The Family International, a nie niezależnym przedsięwzięciem wydawniczym [1]. Materiały mogą zawierać prawdziwe zdania o Jezusie, Biblii, modlitwie, przebaczeniu czy miłości Boga. Jednocześnie wprowadzają czytelnika w krąg duchowości i nauczania TFI.

Nie chodzi o to, by w każdym artykule Activated doszukiwać się ukrytego błędu. Chodzi o jawne i możliwe do sprawdzenia pochodzenie tych materiałów. Pojedyncze prawdziwe zdania nie wystarczają, by uznać całe źródło za zdrowe, podobnie jak biblijne słownictwo nie unieważnia poważnych problemów związanych z autorytetem, moralnością i Ewangelią.

Dlatego nie polecamy rozpowszechniania materiałów Activated ani korzystania z nich jako zaufanego źródła chrześcijańskiego nauczania.

Jak rozpoznać materiały związane z The Family / Activated?

Warto zwrócić uwagę na następujące nazwy i określenia:

• Children of God;
• The Family;
• The Family International;
• TFI;
• Activated;
• Activated Europe;
• TFI Online;
• TFI Podcasts;
• Anchor;
• David Brandt-Berg;
• MO Letters;
• Maria Fontaine;
• Peter Amsterdam;
• „From Jesus with Love”.

Sygnałem ostrzegawczym mogą być również materiały zawierające gotową modlitwę, po której natychmiast pojawia się zapewnienie o zbawieniu, teksty przedstawiane jako bezpośrednie wypowiedzi Jezusa lub odsyłacze do stron Activated i TFI. Żaden z tych elementów rozpatrywany osobno nie dowodzi jeszcze powiązania z ruchem, ale powinien skłonić do sprawdzenia wydawcy i autora.

Jak reagować?

Jeżeli otrzymałeś materiał związany z TFI lub Activated:

• nie rozpowszechniaj go dalej tylko dlatego, że zawiera cytaty z Biblii;
• sprawdź autora, wydawcę i adresy internetowe podane w publikacji;
• porównaj głoszone nauki z Pismem Świętym w ich pełnym kontekście;
• jeżeli ktoś zaprasza cię do regularnych spotkań, prosi o dane kontaktowe albo oferuje kolejne materiały, nie podejmuj decyzji pod presją;
• porozmawiaj z dojrzałymi, godnymi zaufania chrześcijanami lub starszymi miejscowego zboru.

Nie należy przypisywać każdej osobie związanej z TFI win popełnionych w historii ruchu. Ktoś może nie znać tej historii, samemu potrzebować pomocy albo szczerze wierzyć, że służy Bogu. Należy traktować człowieka z szacunkiem i współczuciem, a zarazem stanowczo odrzucić błędne nauczanie oraz nie dopuścić materiałów ruchu do zboru, domu czy służby wśród dzieci.

Podsumowanie

Ostrzegamy przed The Family International i Activated nie z powodu pojedynczej kontrowersji ani niechęci do ludzi związanych z tym środowiskiem. Powodem jest łączny obraz:

• szczególna rola Davida Berga i jego pism;
• historyczne podporządkowanie moralności dodatkowym objawieniom i interpretacjom przywódcy;
• seksualne zastosowania Law of Love oraz Flirty Fishing;
• krzywdy i brak zabezpieczeń, które przyznała sama organizacja TFI;
• historyczne stawianie „dzieła Bożego” ponad ochroną małżeństw i rodzin;
• współczesna nauka o duchach zmarłych wierzących posługujących żyjącym;
• nauka pozostawiająca możliwość zbawienia po śmierci;
• sposób, w jaki część materiałów ewangelizacyjnych upraszcza nawrócenie do odmówienia gotowej modlitwy;
• bezpośrednie powiązanie Activated z TFI.

Dzisiejsza organizacja różni się od Children of God z lat siedemdziesiątych i deklaruje odejście od dawnych nadużyć. Trzeba to uczciwie odnotować. Nie usuwa to jednak wszystkich problemów ani nie czyni z Activated neutralnego źródła literatury chrześcijańskiej.

Dlatego zachęcamy do ostrożności, sprawdzania źródeł i trzymania się Pisma Świętego. Apostoł Jan napomina: „Nie każdemu duchowi wierzcie, lecz badajcie duchy, czy są z Boga” (1 J 4,1). Paweł zaś wzywa: „Wszystkiego doświadczajcie, co dobre, tego się trzymajcie” (1 Tes 5,21).

Źródła

Oficjalne materiały The Family International

1. The Family International, About Activated – informacje o wydawcy, historii, nakładzie i wersjach językowych magazynu Activated.
2. The Family International, Our History – oficjalna historia ruchu, zmiany nazw i reorganizacja Reboot.
3. The Family International, Letters of Apology – oficjalne przeprosiny dotyczące między innymi nauczania Davida Berga, Law of Love, ochrony małoletnich, relacji rodzinnych i traktowania osób odchodzących.
4. The Family International, Statement of Faith / Our Beliefs oraz Our Beliefs – wersja rozszerzona – aktualne wyznanie wiary, w tym nauczanie o Biblii, małżeństwie, duchach zmarłych wierzących i losie człowieka po śmierci.
5. The Family International, Statement from The Family International – obecne stanowisko organizacji wobec zarzutów i informacje o wprowadzonych zasadach ochrony małoletnich.
6. Activated, Who Is Jesus?, 2022 – oficjalna ulotka przedstawiająca modlitwę „przyjęcia Jezusa”.

Opracowania akademickie i dane bibliograficzne

7. Susan Raine, „Flirty Fishing in the Children of God: The Sexual Body as a Site of Proselytization and Salvation”, Marburg Journal of Religion, t. 12, nr 1, 2007.
8. WorldCat, The Story of Davidito: Chapters 1–85 – rekord bibliograficzny wydania z 1982 roku.
9. Amanda van Eck Duymaer van Twist, Perfect Children: Growing Up on the Religious Fringe – fragment dotyczący The Family i publikacji o Davidito, Oxford University Press, 2015.

Cytaty biblijne przytoczono za Biblią Warszawską.

Źródła internetowe zweryfikowano 11 sierpnia 2026 roku.